Ο πιο σίγουρος τρόπος να λήξει
ο πόλεμος είναι να ηττηθείς
 
 

Η τετραλογία της αριστεράς

30 Νοεμβρίου 2019

Απόσπασμα από το βιβλίο του 98χρονου σήμερα γάλλου κοινωνιολόγου και φιλοσόφου Εντγκάρ Μορέν, Ma gauche, Η αριστερά μου (2010). Αναδημοσιεύουμε σήμερα από το Efsyn.gr (02.11.2019, ο τίτλος εδώ δικός μας), γιατί σήμερα ακούσαμε να γίνεται λόγος. Ο νοών νοείτω:

Η αριστερά. Με απωθούσε πάντοτε αυτό το ενοποιητικό (άρθρο) Η, που συγκαλύπτει τις διαφορές, τις αντιπαραθέσεις, τις συγκρούσεις. Γιατί η αριστερά είναι μια πολύπλοκη έννοια, καθώς αυτός ο όρος εμπεριέχει ενότητα, αντιπαραθέσεις και ανταγωνισμούς. Η ενότητα βρίσκεται στις πηγές της: στην επιδίωξη ενός καλύτερου κόσμου, τη χειραφέτηση εκείνων που καταπιέζονται, γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης, ταπεινώνονται, προσβάλλονται, την καθολικότητα των δικαιωμάτων του άνδρα και της γυναίκας. Αυτές οι πηγές, που έρχονται από την ουμανιστική σκέψη, από τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης και από τη ρεπουμπλικανική παράδοση, έχουν διαποτίσει στον 19ο αιώνα τη σοσιαλιστική σκέψη, την κομμουνιστική σκέψη, την ελευθεριακή σκέψη.

Ο ελευθεριακός λόγος εστιάζει στην αυτονομία των ατόμων και των ομάδων, ο σοσιαλιστικός λόγος στη βελτίωση της κοινωνίας, ο κομμουνιστικός λόγος στην αναγκαιότητα της αδελφικής κοινότητας των ανθρώπινων υπάρξεων. Αλλά τα ελευθεριακά, σοσιαλιστικά και κομμουνιστικά ρεύματα ανταγωνίζονταν το ένα το άλλο. Εξάλλου, στο πλαίσιο του ίδιου του σοσιαλισμού, υπήρξε ανταγωνισμός ανάμεσα στον κρατικό σοσιαλισμό και στον ελευθεριακό σοσιαλισμό, ανάμεσα στους επαναστάτες και στους μεταρρυθμιστές.

Αυτά τα ρεύματα βρέθηκαν όχι μόνον σε άμιλλα αλλά και σε ανταγωνισμό και ορισμένοι από αυτούς τους ανταγωνισμούς έγιναν θανατηφόροι. Έτσι, μια σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση ήταν εκείνη που συνέτριψε την εξέγερση των Σπαρτακιστών στη Γερμανία. Και ο μπολσεβικικός κομμουνισμός ήταν εκείνος που, αφού πήρε την εξουσία, εξάλειψε σοσιαλιστές και αναρχικούς…

Τα κοινά μέτωπα, τα λαϊκά μέτωπα, οι ενώσεις της Αντίστασης δεν ήταν παρά εφήμερες φάσεις. Ιδού γιατί εγώ πάντοτε καταπολεμούσα (μάταια) το αναχρονιστικό και απατηλό Η της αριστεράς, παρ’ ότι αναγνώριζα την ύπαρξη μιας ενότητας της αριστεράς στις πηγές και στις επιδιώξεις. Παρατηρούμε ότι οι επιδιώξεις της αριστεράς θεμελιώνονταν πάντοτε στο έργο στοχαστών…

Ο διαφωτισμός του Βολταίρου και του Ντιντερό, μαζί με τις ανταγωνιστικές ιδέες του Ρουσό, γονιμοποίησαν το 1789. Ο Μαρξ υπήρξε ο θαυμαστός στοχαστής που ενέπνευσε τόσο τη σοσιαλδημοκρατία όσο και τον κομμουνισμό. Ο Προυντόν εμπνεύστηκε έναν μη μαρξιστικό σοσιαλισμό. Ο Μπακούνιν και ο Κροπότκιν υπήρξαν οι εμπνευστές των ελευθεριακών ρευμάτων…

Θα ήταν χρήσιμο ταυτόχρονα να ευνοήσουμε την αφύπνιση των πολιτών, που είναι αδιαχώριστη από την αναγέννηση της πολιτικής σκέψης, καθώς και από την εκπαίδευση αγωνιστών στα μεγάλα προβλήματα. Θα έπρεπε επίσης να υιοθετήσουμε και να εφαρμόσουμε ένα είδος νεοκομφουκιανής αντίληψης στη δημόσια διοίκηση και στα επαγγέλματα που προϋποθέτουν αφοσίωση σε μια αποστολή (εκπαιδευτικοί, γιατροί), δηλαδή να προωθήσουμε έναν τρόπο πρόσληψης που θα παίρνει υπόψη του τις ηθικές αξίες του υποψηφίου και τις ικανότητές του για «καλοσύνη» (ενδιαφέρον για τον άλλον), για συμπόνια, για αφοσίωση στο κοινό καλό, για φροντίδα για δικαιοσύνη και αμεροληψία.

Συνδέοντας τις τρεις προελεύσεις, ελευθεριακή, σοσιαλιστική, κομμουνιστική και προσθέτοντας σ’ αυτές την οικολογική, ας κάνουμε μια νέα αρχή με μια τετραλογία της αριστεράς.

EDGAR MORIN
ΣΧΟΛΙA 3
  1. Διευκρινίστε ότι με το «ελευθεριακή σκέψη» ο συγγραφέας εννοεί προφανώς την αναρχική σκέψη.

    1. Σωστό μας φαίνεται, ευχαριστούμε, κρατάμε το σχόλιό σας ως διευκρίνιση.

  2. Γιατί φοβόμαστε τόσο πολύ την αναρχική σκέψη; Οι Αθηναίοι του χρυσού αιώνα τί ήταν αν όχι αναρχικοί;

Το σχόλιό σας...

Η ηλεκτρονική σας διεύθυνση δεν δημοσιεύεται.