Ο πιο σίγουρος τρόπος να λήξει
ο πόλεμος είναι να ηττηθείς
 
 

Η ημέρα της γυναίκας…

8 Μαρτίου 2020

Και η γλώσσα του άνδρα! Να την πούμε προεδρίνα, υπουργίνα, βουλευτίνα, δικαστίνα, δικηγορίνα, γιατρίνα, αστυνομικίνα είναι σαν
να την υποτιμάμε, καθ’ ότι τα «επαγγελματικά» θηκυκά σε -ίνα ενέχουν μια σκωπτική διάθεση (μπαλαρίνα!).

Αν και, όταν εκλέξαμε την πρώτη γυναίκα στη Βουλή, την Ελένη Σκούρα το 1953, ο Τύπος της εποχής δεν δίστασε να γράψει στα πρωτοσέλιδά του «Η πρώτη γυναίκα βουλευτίνα» (Τα Νέα). Ύστερα βέβαια ήρθαν περίοδοι εθνικοπολιτικής ορθότητας, από τις οποίες δεν γλίτωσε και η γλώσσα…

Ειρήσθω εν παρόδω, οι γυναίκες στην Ελλάδα απέκτησαν καθολικό δικαίωμα ψήφου το 1952 (στη Φινλανδία το 1906, στη Νορβηγία το 1917, στη Γερμανία το 1919, στη Βρετανία το 1928, στη Γαλλία το 1945). Ένα δικαίωμα που είχε ασκηθεί περιορισμένα (πάνω από 30 ετών, σε δημοτικές εκλογές και τα λοιπά) και «σερνόταν» από το ’30.

Αν βέβαια έχουμε να κάνουμε με γυναίκα πρόεδρο (της Δημοκρατίας καλή ώρα), υπουργό, δικηγόρο, γιατρό, αστυνομικό, μας σώζει η δευτέρα κλίση της γραμματικής μας (η αρσενικοθήλυκη κατάληξη σε -ος). Περάσαμε όμως από μια γλωσσική αστειότητα, αν όχι βαρβαρότητα, όταν τη Σιμόν Βέιλ ως πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (1979 -1982) ή τη Μαρία Δαμανάκη ως πρόεδρο του Συνασπισμού (1991 - 1993) τις αποκαλούσαμε στην κλητική «Κυρία Πρόεδρος»! Το «Πρόεδρε» ανήκει σ’ εμάς τους άνδρες…

Μένουν όμως ακόμα κάποια «αρσενικά» αγκάθια στη γλώσσα μας. Η «βουλευτής» ή η «δικαστής», με τα φαλοκρατικά -ής τους. Λέμε όμως καθηγήτρια ή εισηγήτρια, λέξεις που (όχι μόνο αυτές, αλλά και πολλές άλλες) «έφτιαξαν», «δυστυχώς» για ’μας τους φεμινιστές δημοτικιστάδες, οι κατά συνθήκη ανδροκράτες καθαρευουσιάνοι! Λέξεις που τις εντάξαμε με ευκολία στο καθημερινό μας λεξιλόγιο, χωρίς να βιάζουμε τη γλώσσας μας (στην οποία η διάκριση των γενών είναι δομικό στοιχείο) ή να «βιάζουμε» το γυναικείο φύλο…

Γιατί μας διαφεύγει, ότι το βιολογικό φύλο επικαθορίζεται από το λεγόμενο κοινωνικό φύλο, που διαμορφώνει (όχι μόνο στη γραμματική) μια αναγκαστική τάξη, επιθυμίες, φιλοδοξίες, τρόπο ζωής, συμπεριφορές.

Ημέρα της γυναίκας λοιπόν σήμερα. Οι άλλες τριακόσια εξήντα τέσσερις ή εξήντα πέντε;

ΤΡ.
ΣΧΟΛΙA 4
  1. Αγαπητέ, το άρθρο σας βρίθει ανακριβών και αυθαιρέτων συμπερασμάτων και νοητικών αλμάτων που καταλήγουν στο κενό. Το πρώτο και μεγαλύτερο σφάλμα σας είναι ότι προσπαθείτε να προσεγγίσετε την επιστήμη, πρόκειται για καθαρά γλωσσολογικό θέμα, με το πρίσμα των ιδεολογικών σας προκαταλήψεων και αγκυλώσεων, κάτι που συνιστά τον συντομότερο και πιο σίγουρο τρόπο να οδηγηθείτε σε λάθος παρατηρήσεις και παραπλανητικά συμπεράσματα.
    Ενδεικτικά σας αναφέρω πως η κατάληξη –ίνα είναι παραγωγικό επίθημα που χρησιμοποιείται στην ελληνική για τη θηλυκοποίηση αρσενικών επαγγελματικών ουσιαστικών (και όχι μόνο), προέρχεται από το μεσαιωνικο - ῖνα, οι ρίζες του οποίου βρίσκονται στο λατινικο -ina και καμία σκωπτική διάθεση δεν έχει. Αντιθετως το παραδειγμα σας με την μπαλαρινα αφορά σε τελείως διαφορετικό μηχανισμό, δηλαδή το -ίνα δεν αποτελει παραγωγικό επίθημα (όπως στην περίπτωση της «βουλευτίνας» ), αλλά είναι λέξη δάνεια από το ιταλικο ballarina. Συνεπώς για λεξεις που είναι προϊόντα πραγωγικού μηχανισμού (θέμα + επίθημα) βουλευτίνα, δικαστίνα, δεν μπορειτε να εξάγετε συμπερασματα από λεξεις δάνειες, κουζίνα, βενζίνα, μπαλαρίνα.
    Τέλος το ότι η καταληξη -ης είναι φαλλοκρατική δεν αποτελει παρά μόνον μια αστειότητα ανάξια σχολιασμού, που ίσως να ακούγεται σε γραφικούς, ακραίους φεμινιστικούς, μη επιστημονικούς κύκλους, αλλά σίγουρα όχι σε φιλολογικούς. Οι τρανοί ισχυρισμοί χρήζουν τρανών αποδείξεων και πουθενά στο άρθρο σας δεν υπάρχει μια παραπομπή σε βιβλιογραφία ή έγκυρες πηγές που να στηρίζει τα όσα υποστηρίζετε ή, ακόμα χειρότερα, αυτά που αυθαίρετα παίρνετε ως δεδομένα και πάνω στα οποία χτιζετε την επιχειρηματολογία σας.
    Η γλώσσα αντιμετωπίζεται από τη σύγχρονη γλωσσολογία σαν ζωντανός οργανισμός που παρακολουθεί οτιδήποτε συμβαίνει στην κοινωνία και διαμορφώνεται μέσα από αυτή, δηλαδή από τους φυσικούς ομηλιτες της που προφανώς το 50% αυτών αποτελείται από γυναίκες. Σε όλον αυτόν το μαγικό μηχανισμό εξέλιξης δεν υπάρχει χώρος ούτε για φαλοκρατισμο, ούτε για φεμινισμό και σίγουρα ούτει για «δημοτικιστάδες που μέμφονται τους ανδροκράτες καθαρευουσιάνους», αλλά αν παρατηρησουμε λιγο πιο προσεκτικά, θελουν να κανουν ακριβώς το ίδιο, να «καθαρίσουν» τη γλωσσα, όχι από τα καταλοιπα της τουρκικής αυτή τη φορα, αλλα από αυτά της φαλοκρατιας… Καταλαβαίνετε λοιπόν πως είστε αυτό που αντιμάχεστε, απλως τυλιγμένος με έναν κόκκινο μανδύα…

    1. Ευχαριστούμε, κύριε Δούρο, για τις παρατηρήσεις σας. Γράψατε, ωστόσο, ολόκληρη «διατριβή» (επίδειξη «επιστημονικών» γνώσεων»! λέτε εμείς όλ’ αυτά που γράφετε να μη τα γνωρίζουμε;), στηριζόμενη σ’ έναν εύκολο στόχο, τον οποίο μόνο σας ορίσατε, την κατάληξη -ίνα, με σκοπό να καταλήξετε στην τελευταία παράγραφό σας περί «κόκκινου μανδύα». Σας παρέσυρε ίσως ο υπότιτλος του ιστολογίου μας («Πολιτική και Αριστερά»). Αν είχατε διαβάσει καλύτερα και σε βάθος την τρίτη παράγραφό μας από το τέλος, θα είχατε καταλάβει ότι μόνο «κόκκινο μανδύα» δεν φοράμε.
      Το ότι η γλώσσα είναι ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται και τα λοιπά, σωστό μεν, αλλά και η συνήθης υπεκφυγή των επιστημόνων γλωσσολόγων και «γλωσσολογούντων», να αποφεύγουν να πάρουν θέση, όταν είναι απαραίτητο. Ή είστε της άποψης η «επιστήμη για την επιστήμη» και τα λοιπά γνωστά;
      Όσο για το συγκεκριμένο, την κατάληξη -ίνα, «ενέχει μια σκωπτική διάθεση» γράψαμε, «ενέχει», και επιμένουμε, ψάχτε το καλύτερα. Και αφού μπήκατε στα χωράφια της γλωσσολογίας, τα βουλευτίνα, γιατρίνα και τα λοιπά είναι ουσιαστικά ανδρωνυμικά (η γυναίκα του βουλευτή, του γιατρού και τα λοιπά), χρησιμοποιούμενα όμως ως «επαγγελματικά» γυναικών, ενέχουν μια υποτιμητική διάθεση που δεν διαφέρει και πολύ από την σκωπτική. Από πού βγάλατε το συμπέρασμα ότι το μπαλαρίνα που χρησιμοποιήσαμε το παραλληλίσαμε γλωσσολογικά με το βουλευτίνα και τα λοιπά; Μήπως η δική σας "διατριβή" βρίθει ανακριβών και αυθαιρέτων συμπερασμάτων;
      Σκοπός μας δεν ήταν να κάνουμε επίδειξη γλωσσολογικών γνώσεων, τις οποίες αφού φτάσατε ώς εκεί σας διαβεβαιώνουμε ότι κατέχουμε, αλλά να επισημάνουμε αυτό που σας διέφυγε (σαν να είμαστε μάντεις το προείπαμε κιόλας στην ανάρτησή μας, «γιατί μας διαφεύγει»!). Ότι το βιολογικό φύλο επικαθορίζεται από το λεγόμενο κοινωνικό φύλο, που διαμορφώνει (όχι μόνο στη γραμματική) μια αναγκαστική τάξη, επιθυμίες, φιλοδοξίες, τρόπο ζωής, συμπεριφορές. Αν βέβαια σας λένε κάτι αυτά…

      1. Πολύ γρήγορα. Ανδρωνυµικά ονοµάζονται αυτά που προέρχονται από το βαφτιστικό ή οικογενειακό όνοµα του άντρα. Το βουλευτίνα δεν είναι ανδρωνυμικό.
        Γράφετε. «Καθ’ ότι τα ‛‛επαγγελματικά’’ θηκυκά σε -ίνα ενέχουν μια σκωπτική διάθεση (μπαλαρίνα!)» και με ρωτάτε από πού εξήγαγα το συμπέρασμα ότι συγκρίνετε το μπαλαρίνα με το βουλευτίνα;
        Το -ίνα δεν ήταν ο εύκολος στόχος, ήταν απλώς η βάση του επιχειρήματός σας και γι’ αυτό όπως σωστά καταλάβατε σας απάντησα επιστημονικά και όχι καφενειακά.
        Τελος σας διαβεβαιώ πως οι φιλοδοξίες μου δεν περνάνε μέσα από το ιστολογιο σας, εκτιμώ όμως τη συνέπειά του να τις μεταφέρετε.

        1. Μην επιμένετε, δεν γράφουμε πράγματα στον αέρα, ακαδημαϊκά, ούτε αντιγράφουμε κανόνες της σχολικής Γραμματικής. Λεξικό Μπαμπινιώτη (γλωσσολόγου! του οποίου ο γράφων, ας αναφερθεί πλέον εδώ, είχε κάποτε την τύχη να είναι φοιτητής), Επανεκτύπωση 1998, σελ. 422: γιατρίνα, που παλαιότερα ήταν μόνο ανδρωνυμικό (η σύζυγος του γιατρού).
          Ανδρωνυμικά λοιπόν δεν είναι μόνο όσα προέρχονται από το όνομα του άνδρα (Γιώργαινα - Γιώργος), αλλά και από κάποια ιδιότητα του άνδρα (δημαρχίνα - δήμαρχος, στο χωριό μάλιστα κάτω στη Γορτυνία μια χήρα φαρμακοποιού τη λέγαμε φαρμακοποιίνα).
          Αντιπαρερχόμεθα το «καφενειακά» και επαναλαμβάνουμε ότι δεν «επιχειρήσαμε» κανένα «επιχείρημα», απλώς αναπτύξαμε τον τίτλο και την πρώτη πρόταση της ανάρτησής μας, παίζοντας ίσως με τις φράσεις (η ημέρα της γυναίκας - η γλώσσα του άνδρα) για να καταλήξουμε φυσιολογικά στην προτελευταία που μας ενδιέφερε. Όσο για την παραλληλία βουλευτίνα - μπαλαρίνα, παρεξηγήσατε, δεν ήταν «γλωσσολογική».
          Παρεξηγήσατε και τα περί φιλοδοξίας, ζητούμε συγνώμη. Και ευχαριστούμε για την πρόκληση, διαλόγου περί γλώσσας, παρά τον αντίλογό μας, δείχνει γλωσσικό αισθητήριο, σπάνιο στο διαδίκτυο.

Το σχόλιό σας...

Η ηλεκτρονική σας διεύθυνση δεν δημοσιεύεται.